Török
Mai ve Siyah, Türk yazininin ilk büyük romanlarindan belki de birincisidir. Halit Ziya bu romaninda, dili agirlastirma, toplumsal sorunlardan uzaklasma vb. nedenlerle hem zamaninda hem de daha sonra kiyasiya elestirilen Servet-i Fünun sanatcilarinin portresini cizmistir. Hem kisilikleriyle hem sanata bakis acilariyla Türk edebiyatinda özgün bir yere sahip olan bu kusak; iyi egitim görmüs, Bati edebiyatini ve yasantisini yakindan tanimis, hem yasamlarinda hem de sanatlarinda Batiyi örnek almislardir. 2. Abdülhamidin uzun süren istibdat yönetimi nedeniyle kirilgan, korkak, ice dönük, karamsar, melankolik ve hayalci bir kisilige sahiptirler. Tanzimatcilar gibi toplumsal ve siyasal sorunlarla ilgilenemeyen Servet-i Fünucular, sanatsal sorunlarla daha cok ilgilenmisler ve yazinsal türleri derinligine gelistirme sansi bulmuslardir. Bu romanda da Halit Ziya, sanatsal sorunlarla siir yatip kalkan bir kahraman Ahmet Cemil yaratmistir. Bu kahraman, Servet-i Fünuncular ya da baska bir adlandirmayla Edebiyat-i Cedideciler gibi kirilgan, hayalci, korkak, ice dönük, karamsar, dis dünyanin sorunlariyla bas edebilmekten cok uzak, bastan yenilmeye yargili biridir. Halit Ziya bu romaniyla, adeta Servet-i Fünun toplulugunun manifestosunu yazmistir. Her okur bu yapittan büyük tat alacak; özellikle ögrenciler ve genc yazinerleri bu romani okuyarak Servet-i Fünunculari rahatca anlayacak ve ögrenecekler. Okuyunca görülecek ki yapit, biceminden ödün verilmeden günümüz Türkcesine aktarilmistir ve böylece genc kusaklarin bu romani rahatca okuyup anlamayla ilgili engelleri ortadan kaldirilmistir.
