Lengyel
"Ksiazka "Sprawiedliwi" opowiada o Polakach, ktorzy podczas okupacji hitlerowskiej ratowali Zydow, a wielu z nich przyplacilo to nawet zyciem (jak np. rodziny Ulmow, Kowalskich czy Barankow). Autor przypomina, ze po to, by uratowac jednego zbiega z getta, potrzebna byla pomoc co najmniej dziesieciu wtajemniczonych Polakow. Hanna Krall wspominala lancuszek az 42 ludzi dobrej woli, ktorzy zaangazowali sie w ocalenie jej zycia jako malej dziewczynki. Konspiracja w obronie Zydow byla wiecej zjawiskiem znacznie szerszym niz sie zwyklo uwazac.??Bogato ilustrowana ksiazka pokazuje kontekst polityczny i spoleczny, w jakim doszlo do niemieckiego ludobojstwa. Prezentuje zjawisko ratowania Zydow zarowno w wymiarze historycznym, jak i w przez pryzmat pojedynczych ludzkich losow. Oparta na materialach archiwalnych, zawiera bogaty material faktograficzny, zarowno w warstwie tekstowej, jak i ilustracyjnej. Zawiera opis sytuacji ludnosci zarowno polskiej, jak i zydowskiej pod okupacja niemiecka oraz stosunku miedzy tymi narodami. Pokazuje postawe wobec holocaustu wladz Polskiego Panstwa Podziemnego, srodowisk konspiracyjnych, Kosciola katolickiego i roznych grup spolecznych. Opowiada tez o akcji pomocy Zydom, dokonywanej zarowno indywidualnie, jak i w sposob zorganizowany ("Zegota"). Jako swiadkowie historii na kartach ksiazki pojawiaja sie takie postaci, jak m.in. Wladyslaw Bartoszewski, Marek Edelman, Irena Sendlerowa czy Szewach Weiss.??Publikacja oddaje hold i sprawiedliwosc bohaterom tamtych trudnych czasow. Nie tylko upomina sie o prawde historyczna, lecz takze przeciwstawia sie rozpowszechnionym w niektorych srodowiskach za granica klamliwym stereotypom na temat postawy naszych rodakow podczas II wojny swiatowej (narod antysemitow, szmalcownikow i szabrownikow). Fragment wstepu Normana Daviesa?Inne wojenne sprawy wciaz oczekuja na swoja wlasciwa odslone. Nalezy do nich wzruszajaca opowiesc o heroicznych Polakach ratujacych Zydow wbrew wszelkim przeciwnosciom. Zaden narod nie sklada sie z samych bohaterow i Polacy nie stanowia wyjatku, chociaz przypadla im w udziale calkiem pokazna ich liczba. Historia II wojny swiatowej nie moze sie obyc bez wyjasnienia, czym byla Zegota i kim byli ludzie, tacy jak Irena Sendlerowa czy katolickie zakonnice przygarniajace zydowskie dzieci. Zwykla sprawiedliwosc wymaga stosownego upamietnienia tych osob, nie dlatego, ze byli Polakami, tylko dlatego, ze zachowali sie, jak przystalo na chrzescijanina oraz wrazliwa istote ludzka.?Myli sie ten, kto sadzi, ze imiona zapisane w Yad Vashem to ostateczny rachunek. Wladze Izraela moga upamietnic jedynie tych, ktorych nazwiska zostaly im przekazane i przeszly niezwykle surowa weryfikacje. Nie wiemy nic o bardzo wielu innych ludziach: tych, ktorzy dawali schronienie zydowskim rodzinom, nawet jesli tylko na dwa lub trzy dni w chwilach najwiekszego zagrozenia, tych, ktorych nazisci mordowali razem z ich zydowskimi goscmi, zacierajac tym samym wszelkie slady ich bohaterstwa, tych, ktorzy spelnili swoj obowiazek podczas wojny, a potem zachowali milczenie. Istnieje zatem jeszcze jedno istotne rozroznienie: "sprawiedliwi Polacy" znani Yad Vashem i inni Polacy, znani jedynie Bogu.
